„Niech mię pocałuje pocałowaniem ust swoich” – tymi słowami rozpoczyna się biblijna Pieśń nad Pieśniami przypisywana królowi Salomonowi. W rzeczywistości nie jest wcale jasne, spod czyjego pióra wyszedł jej tekst, ani jak te częściowo erotyczne wersy znalazły się w pismach Starego Testamentu.
Nowsze badania wskazują na czas powstania około II lub III wieku przed Chrystusem, podczas gdy Salomon żył wiele wieków wcześniej. Niezależnie od tego, jest to niewątpliwie element obcy w zachowanym dziedzictwie biblijnym. Wszystkie religie oparte na Biblii miały ogromne trudności z włączeniem tych tekstów do swojego rozumienia wiary.
Judaizm rozumiał Pieśń nad Pieśniami jako alegorię relacji między Bogiem a jego ludem wybranym. Wczesne chrześcijaństwo dostrzegło w księdze dialog między Chrystusem a Kościołem, uosabianym jako „Oblubienica Chrystusa”.
Katolicyzm widział w postaci kobiecej – i widzi nadal – Maryję, Matkę Bożą, której okazuje się miłość. W konsekwencji wiele tekstów z Pieśni nad Pieśniami pojawia się w liturgii jako antyfony na święta maryjne. W związku z tym przeznaczeniem zostały one umuzycznione w postaci wielogłosowych kompozycji stworzonych przez licznych kompozytorów od renesansu po współczesność.
Sytuacja komplikuje się jednak – o czym będzie mowa poniżej – w przypadku wykorzystania tych tekstów przez protestantów, ponieważ „obszar hanzeatycki” (w tym Gdańsk) dość szybko po reformacji stał się regionem luterańskim. Kult Matki Bożej, o ile w ogóle praktykowany, miał w nim charakter drugoplanowy.
W większości tekstów Pieśni nad Pieśniami to postać kobieca zwraca się do swojego ukochanego; z kim ją jednak utożsamić? W wybranych do naszego programu przykładach autorstwa teologa Heinricha Müllera (1631– 1675) to „wierząca dusza” tęskni za Chrystusem jako swoim ukochanym.
Oczywiście aluzje erotyczne są w niektórych przypadkach bardzo wyraźne i wymagają reinterpretacji. W 1659 roku Müller opublikował w Rostocku swoje dzieło Geistliche Seelen=Music.Wykładał on na uniwersytecie w Rostocku, a także – być może przede wszystkim – działał jako autor dzieł pisanych „ku zbudowaniu”. Jest autorem wielu publikacji o takich tytułach jak Niebiański pocałunek miłości, Łzy i źródło pocieszenia czy Ołtarz wdzięczności. Na tysiącach stron Müller opisuje, używając obrazowego języka i pełnych fantazji alegorii, idealny stosunek wierzących do
Boga Ojca i Chrystusa. Niektóre z tych druków były wielokrotnie wznawiane, co świadczy o ich znacznym rezonansie. Wyraźne zapotrzebowanie szerokich kręgów społeczeństwa na literaturę religijną o charakterze budującym pozwala nam zajrzeć do świata myśli minionych stuleci.

(więcej informacji w koncertowym folderze)

Manfred Cordes